CON ĐƯỜNG TÔI ĐÃ CHỌN

Chào những người bạn, những người anh em, và những người con của đại gia đình lao động mà tôi trân quý.

Hôm nay, tôi viết những dòng này không phải dưới ánh đèn của phòng họp sang trọng, cũng không phải trên cương vị của một người lãnh đạo cấp cao đang nhìn xuống từ tòa tháp kính chọc trời. Tôi viết cho các bạn dưới ngọn đèn vàng của một căn trọ nhỏ sau một ngày dài khoác lên mình bộ quần áo bảo hộ lấm lem dầu mỡ, với tư cách là một người đồng nghiệp đã dành hơn nửa thế kỷ để chiêm nghiệm về hai chữ: CON NGƯỜI.

Các bạn - nhất là các bạn công nhân, những người lao động phổ thông - thường nghĩ rằng lãnh đạo là những người ở rất xa, những người chỉ quan tâm đến những con số trên báo cáo. Và buồn thay, các bạn đúng. Phần lớn thế giới quản trị ngày nay đang vận hành như thế. Nhưng hôm nay, hãy để tôi - một kẻ lữ hành đang ngược dòng thời gian, kể cho các bạn nghe về một con đường khác. Một con đường mà ở đó, trái tim người lãnh đạo đập cùng nhịp với tiếng búa, tiếng máy của các bạn.

Con đường đó tôi gọi là "Chính Đạo Trị Doanh".

Các bạn thân mến,

Cuộc đời tôi đã từng gắn liền với những bảng tính, những kế hoạch kinh doanh vĩ mô tại Nippon Paint, tại Dutch Lady (nhưng tại ITC, lương thực miền Tây thì kế hoạch của tôi lại là các bạn và những người nông dân). Và có một khái niệm toán học mà tôi luôn khắc cốt ghi tâm, không phải để tính toán lợi nhuận, mà để thấu hiểu nỗi đau của các bạn. Đó là khái niệm về "Số Ảo".

Trong toán học, người ta dạy rằng không có con số nào bình phương lên mà ra số âm cả. Đó là điều vô lý. Vì thế họ gọi căn bậc hai của số âm là "Số Ảo" (ký hiệu là i). Người đời thường bỏ qua nó vì nghĩ nó không có thật.

Nhưng bi kịch của quản trị hiện đại nằm chính ở đây: Hầu hết các ông chủ ngày nay chỉ sống ở thế giới của "Số Thực".

Với họ, các bạn là gì?

Các bạn là "Mã số nhân viên: 00**".

Các bạn là "Sản lượng: 200 cái/ngày".

Các bạn là "Chi phí lương: 7 triệu/tháng".

Đó là những "Số Thực". Chúng lạnh lùng, thẳng tắp và vô cảm. Nếu con số này giảm, họ sẽ quát mắng các bạn. Nếu con số này tăng, họ chỉ gật đầu hài lòng. Họ nhìn các bạn như những cỗ máy biết thở, được lập trình để tạo ra lợi nhuận. Họ không sai về mặt toán học, nhưng họ đã sai lầm nghiêm trọng về mặt Đạo Người.

Với tôi, mỗi con người các bạn là một Số Phức (Complex Number).

Cuộc đời các bạn được cấu thành từ phần Thực (công việc các bạn làm ở xưởng) và phần Ảo (cuộc sống đằng sau cánh cổng nhà máy).

Cái phần "Số Ảo" ấy, mắt thường không thấy được.

Đó là nỗi lo cơm áo gạo tiền đè nặng lên đôi vai gầy guộc của các bạn.

Đó là đứa con thơ đang sốt hầm hập ở nhà trọ mà các bạn không có tiền mua thuốc tốt.

Đó là bát cơm chan nước mắt vì bị chèn ép, bị bất công mà không dám kêu ca.

Những ông chủ tồi tệ sẽ nói: "Đừng mang việc nhà đến công ty!". Họ muốn triệt tiêu phần "Số Ảo" của các bạn.

Nhưng "Chính Đạo Trị Doanh" dạy tôi rằng: Nếu không thấu hiểu được phần chìm đầy nước mắt đó, tôi không xứng đáng làm lãnh đạo của các bạn. Một người thuyền trưởng vĩ đại không chỉ nhìn thấy biển êm đềm (số thực), mà phải cảm nhận được những cơn sóng ngầm (số ảo) đang chực chờ nhấn chìm thủy thủ của mình.

Các bạn đừng nghĩ rằng việc lãnh đạo của các bạn xuống xưởng làm việc, cùng ăn chung với các bạn tại nhà ăn tập thể, hay đến thăm nhà các bạn là chuyện lạ lùng hay hạ mình. Lịch sử nhân loại, đặc biệt là ở Châu Á chúng ta, đã chứng minh rằng những triều đại rực rỡ nhất đều được xây dựng bởi những người biết cúi xuống.

Hãy nhìn về lịch sử nước nhà. Các bạn có nhớ câu chuyện về Bác Hồ kính yêu của chúng ta không?

Người là một vị Chủ tịch nước, nhưng Người có bao giờ ngồi yên trong Phủ Chủ tịch để nghe báo cáo không? Không. Người thường xuyên thăm viếng đồng bào, khi thì làm một ông cụ nhà quê, khi thì làm một người lính già.

Người đi dép cao su, lội bộ vào những con ngõ sâu nhất, vào tận bếp ăn tập thể. Người nếm thử bát canh của bộ đội xem có mặn không, lật chiếc chiếu của công nhân xem có rách không.

Tại sao Người làm thế?

Bởi vì Người biết rằng: Giấy tờ có thể nói dối, nhưng nồi cơm của người dân thì không bao giờ biết nói dối. Bác muốn thấy cái "Số Ảo" - cái sự thật trần trụi về đời sống của đồng bào mình.

Hay xa hơn, nhìn về triều đại nhà Trần hưng thịnh. Các vua Trần thường có lệ nhường ngôi sớm để làm Thái Thượng Hoàng, rồi đi ngao du khắp chốn thôn quê. Họ không đi để chơi. Họ đi để xem quan lại có ức hiếp dân không, đê điều có vững không. Chính nhờ sự thấu hiểu tận cùng đó mà khi quân Nguyên Mông xâm lược, từ vua đến tôi, từ già đến trẻ đều một lòng "Sát Thát". Đó không phải là sức mạnh của vũ khí, đó là sức mạnh của Lòng Tin được xây đắp từ sự thấu hiểu.

Tôi không tự mở ra con đường “lạ lẫm” để tự xưng là Giáo chủ mà tôi học theo người xưa, cũng chọn cho mình cách sống ấy. Tôi chọn làm một Lãnh đạo Ẩn Danh.

Các bạn sẽ không thấy tôi trên tivi hay tạp chí doanh nhân. Nhưng có thể, người chú đang quét dọn hành lang mà bạn vừa chào sáng nay, hay người thợ máy lấm lem dầu mỡ vừa đưa cho bạn chai nước, anh công nhân mời bạn điếu thuốc, chính là tôi.

Tôi chọn bóng tối để các bạn được tỏa sáng. Tôi chọn sự vô danh để được nhìn thấy con người thật của các bạn.

Nhiều đêm trăn trở, tôi tự hỏi làm sao để bước qua ranh giới giàu-nghèo, ranh giới chủ-tớ để thực sự trở thành người nhà của các bạn? Và tôi đã xây dựng cho riêng mình một hành trình âm thầm, một "Quy trình vi hành" mà tôi thực hiện suốt 15 năm qua. Đây là lời thú tội chân thành nhất của tôi gửi đến các bạn:

Để hiểu nỗi khổ của người gánh gạch, tôi không thể đứng nhìn. Tôi phải gánh gạch cùng họ.

Trước khi xuống xưởng hay đến khu trọ của các bạn, tôi trút bỏ hoàn toàn những bộ âu phục đắt tiền. Tôi cất đi chiếc đồng hồ, cất đi cả cái phong thái tự tin của một kẻ thành đạt.

Tôi khoác lên mình bộ quần áo sờn vai, tôi để tay mình lấm lem, tôi tập đi dáng điệu của một người mệt mỏi vì mưu sinh, hay nụ cười của một kẻ hề. Tôi phải tự nhủ mình là một người đang cần việc làm, đang sợ đói, đang lo cho gia đình. Chỉ khi tâm hồn tôi run rẩy những nỗi lo âu như các bạn, tôi mới thực sự là bạn của các bạn.

Tôi không bao giờ xuất hiện ồn ào. Tôi chọn những vị trí khiêm nhường nhất: một nhân viên tạp vụ, một bác bảo vệ, hay một người bốc vác thời vụ.

Tôi hòa vào các bạn, ăn cùng mâm cơm đạm bạc với các bạn tại nhà ăn tập thể. Tôi nghe các bạn than thở về món cá kho hôm nay hơi mặn, về tiếng ồn của máy móc làm các bạn đau đầu. Tôi không phán xét, tôi chỉ lắng nghe và ghi khắc. Lúc đó, tôi không phải là sếp, tôi là một người tri kỷ vô hình.

Khi biết tin một người trong các bạn ốm đau, hay thấy ai đó ngồi thẫn thờ sau giờ làm, tôi - trong vai người đồng nghiệp - sẽ lân la hỏi chuyện. Đây cũng là lúc mà trái tim tôi thường thắt lại.

Và tôi sẽ tìm cớ đến thăm nhà các bạn.

Tôi không đến để kiểm tra. Tôi đến như một người anh, người chú ghé chơi.

Tôi đi vào những con ngõ sâu hun hút, ngửi thấy mùi ẩm mốc của những bức tường rêu phong. Tôi nhìn thấy mâm cơm chỉ có rau luộc của gia đình bạn. Tôi nhìn thấy những đứa trẻ nheo nhóc thiếu quần áo ấm. Tôi nhìn thấy ánh mắt lo âu của người vợ khi chồng bị tai nạn lao động.

Đó chính là lúc tôi tìm thấy "Số Ảo". Đó là sự thật đau lòng mà không một bản báo cáo nhân sự nào dám viết.

Trở về căn trọ của mình, tôi luôn đặt 2 quyển sổ cạnh nhau.

Một bên là báo cáo của Trưởng phòng nhân sự: "Nhân viên Nguyễn Văn A: Hay đi muộn, năng suất giảm, đề nghị kỷ luật."

Một bên là cuốn sổ tay lấm lem của tôi: "Nguyễn Văn A: Vợ mới mổ tim, con nhỏ không ai trông, đêm phải thức làm thêm nghề phụ để trả nợ. Là người hiếu thảo, tay nghề rất giỏi nhưng đang kiệt sức."

Sự thật nằm ở đâu? Sự thật nằm trong cuốn sổ tay của tôi. Nếu tôi chỉ là một lãnh đạo bình thường, có lẽ tôi đã sa thải A. Nhưng vì tôi là lãnh đạo theo "Chính Đạo", tôi biết A cần được giúp đỡ chứ không phải bị trừng phạt.

Tôi không bao giờ xuất hiện và nói: "Ta là Chủ tịch đây, ta sẽ cho con tiền." Không, điều đó sẽ làm tổn thương lòng tự trọng của các bạn.

Tôi âm thầm chỉ đạo hai người trợ lý thân tín. Một chính sách mới sẽ được ban hành ngay lập tức, hoặc Công đoàn sẽ "ngẫu nhiên" đến hỗ trợ đúng hoàn cảnh của A.

A sẽ nhận được sự giúp đỡ kịp thời, con của A sẽ được đóng học phí, vợ của A sẽ được thuốc thang. A sẽ nghĩ rằng mình may mắn, hoặc biết ơn "Công ty". A sẽ không bao giờ biết rằng, người đã cứu mình chính là anh công nhân hôm qua vừa chia sẻ điếu thuốc với anh.

Và khi vấn đề được giải quyết, A sẽ làm việc với lòng biết ơn và sự trung thành tuyệt đối. Đó là cách tôi biến các bạn thành người nhà của tôi.

Các bạn của tôi,

Có lẽ các bạn sẽ tự hỏi: "Tại sao ông ấy phải khổ như vậy? Tại sao không cứ ngồi mát ăn bát vàng?"

Bởi vì, với tôi, Kinh doanh không phải là kiếm tiền, mà là kiếm tìm hạnh phúc cho con người.

Khi tôi thấy các bạn cười, tôi thấy mình thành công hơn cả khi ký được hợp đồng lô hàng hơn 1,5 triệu đô vừa rồi.

Khi tôi thấy con cái các bạn được đến trường, tôi thấy mình thật hạnh phúc.

Tôi giấu mặt không phải vì tôi bí hiểm. Tôi giấu mặt vì tôi muốn các bạn sống thật. Tôi muốn các bạn được là chính mình, với cả những niềm vui và nỗi buồn trần trụi nhất. Chỉ khi các bạn sống thật, tôi mới có cơ hội được phục vụ các bạn thật sự.

Tôi, người lãnh đạo ẩn danh của các bạn, luôn ở đây.

Có thể tôi đang ở ngay bên cạnh bạn, trong bộ quần áo công nhân lấm bụi, đang mỉm cười nhìn bạn làm việc.

Tôi quan sát không phải để bắt lỗi, mà để xem tôi có thể làm gì để gánh bớt gánh nặng trên vai các bạn ngay lúc này.

Đừng bao giờ nghĩ mình chỉ là một con số. Trong mắt tôi, các bạn là những con người vĩ đại, là xương sống, là máu thịt của tổ chức này.

Hãy cứ làm việc bằng cả trái tim, và hãy tin rằng: Luôn có một ánh mắt ấm áp dõi theo và bảo vệ các bạn, ngay cả khi các bạn không nhìn thấy.

Thân ái và trân trọng,

Người đồng nghiệp của các bạn!